Organik ürün, Türkiye'de 5262 sayılı Organik Tarım Kanunu'na göre organik tarım esaslarına uygun olarak üretilmiş ve sertifikalandırılmış üründür. Bir ürünün gerçekten organik olup olmadığını, ambalajındaki Organik Ürün logosundan ve Tarım ve Orman Bakanlığı'nca yetkilendirilmiş kontrol ve sertifikasyon kuruluşunun adı, kod numarası ve sertifika numarasından anlarsınız. "Doğal", "köy ürünü" ya da "hormonsuz" gibi ifadeler tek başına organik anlamına gelmez.
Organik ürünün yasal tanımı
Türkiye'de organik tarımın temel dayanağı, 1 Aralık 2004'te kabul edilip 3 Aralık 2004 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 5262 sayılı Organik Tarım Kanunu'dur. Kanun organik ürünü; organik tarım esaslarına göre üretilmiş, sertifikalı ham, yarı mamul ya da mamul ürün olarak tanımlar. Tanımdaki belirleyici kelime "sertifikalı"dır: Kurallara uygun yetiştirildiği söylenen ama sertifikası olmayan bir ürün, yasal anlamda organik ürün sayılmaz.
Uygulamanın ayrıntıları, 18 Ağustos 2010 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan ve sonrasında birçok kez değiştirilen Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'te yer alır. Bakanlık organik tarımı, üretimden tüketime kadar her aşaması kontrollü ve sertifikalı bir üretim biçimi olarak tanımlar ve bu üretimde kimyasal girdi kullanılmadığını belirtir. Kontrol yalnızca tarlayla sınırlı kalmaz; ürünü fason olarak işleyen ya da depolayan işletmeler de kontrol sistemine dahil edilir.
Bakanlığa göre "organik", "ekolojik" ve "biyolojik" kelimeleri aynı anlama gelir. Yani etiketinde "ekolojik" ya da "biyolojik" yazan bir ürün de organik ürünle aynı kurallara tabidir. Bakanlığın etiketleme kılavuzu da organik olmayan gıdalarda "eko", "biyo" gibi ifadelerin marka olarak kullanılmasını yanıltıcı uygulamalara örnek gösterir.
Sertifikayı kim verir?
Organik sertifikayı, Bakanlıkça yetkilendirilmiş kontrol ve sertifikasyon kuruluşları verir. Üretici bu kuruluşlardan biriyle sözleşme yapar; kuruluş üretimi, ürün tüketiciye ulaşana kadarki aşamalarıyla birlikte kontrol eder ve kurallara uygun bulduğu ürünü sertifikalandırır. Yönetmeliğe göre kuruluş, kontrol sistemine aldığı her üreticiye Bakanlığın belirlediği kodlama sistemine göre bir kod numarası verir. Bakanlık da yetkilendirdiği kuruluşların listesini internet sitesinde yayımlar.
Etiketten sertifikalı organik ürün nasıl anlaşılır?
Bakanlığın organik ürün etiketinde bulunması gerektiğini belirttiği bilgiler şunlardır:
- Organik Ürün logosu: Hazır ambalajlı organik gıdaların etiketinde, yönetmeliğin ekinde tarif edilen logo yer almalıdır.
- Kuruluş bilgileri: Yetkilendirilmiş kontrol ve sertifikasyon kuruluşunun adı, logosu ve kod numarası.
- Sertifika numarası: Üreticinin ya da ürünün sertifika numarası.
- Ürün adı ve sertifika statüsü: Ürünün organik mi, geçiş süreci ürünü mü olduğu.
- Hasat yılı ve ürünün sahibi: Ürünün hangi yıl hasat edildiği ve kime ait olduğu.
- Genel bilgiler: İçindekiler, menşei, üretim yeri, üretim ve son kullanma tarihi.
- İthal ürünlerde: Türkçe etiket bilgisi.
Pratikte en hızlı kontrol şudur: Logoyu gördüğünüzde yanında kuruluş adını ve kod numarasını arayın. Yalnızca "organik" kelimesi ya da yeşil yaprak gibi çağrışım yapan bir görsel taşıyan, ama kuruluş bilgisi bulunmayan bir ambalaj güven vermez. Örneğin bir kavanoz organik tahin ya da bir paket organik nohut alırken bu bilgilerin ambalajda okunaklı biçimde yer alması gerekir.
Ambalajsız satılan sebze ve meyvede her zaman etiket bulunmayabilir. Bu durumda satıcıdan ürünün sertifikasını görmek istemek en doğru yoldur. Sahiden Organik'te sertifika ve analiz belgesi bulunan ürünlerde belge, ürün sayfasında yer alır; belgelere sertifikalar sayfamızdan da ulaşabilirsiniz.
%15
%15
%15
%15"Geçiş süreci ürünü" ne demek?
Bir arazi organik tarıma alındığı gün organik ürün vermeye başlamaz. Yönetmelik, faaliyete başlanmasından ürünün organik olarak sertifikalandırılmasına kadar geçen döneme geçiş süreci adını verir. Bu süre tek yıllık bitkilerde ekim tarihinden itibaren en az iki yıl, yem bitkisi dışındaki çok yıllık bitkilerde ise ilk organik hasattan önce üç yıldır. Kuruluş, arazinin geçmişine bakarak bu süreyi yönetmelikteki alt sınırlar içinde kısaltabilir ya da uzatabilir.
Geçiş döneminde, organik tarıma başlandıktan on iki ay sonra elde edilen bitkisel ürünler "Organik tarım geçiş süreci ürünüdür" ibaresiyle satılabilir. Geçiş sürecindeki hayvanlardan elde edilen ürünler ise geçiş süreci ürünü olarak pazarlanamaz. Etikette bu ibareyi görüyorsanız ürün, organik kurallara göre yetiştirilmiş ama henüz organik ürün sertifikası almamış demektir. Ürünü satın alıp almamak sizin tercihiniz; önemli olan neyi satın aldığınızı bilmenizdir.
AB ve USDA organik logoları ne anlatır?
İthal ürünlerde Avrupa Birliği ya da ABD'nin organik logolarıyla da karşılaşabilirsiniz. Bu logolar, ürünün kendi sistemlerinin kurallarına uygun olduğunu gösterir:
| Logo | Temel kural | Yanında aranacak bilgi |
|---|---|---|
| AB organik logosu (yeşil-beyaz) | İçeriğin en az %95'i organik olmalıdır; geçiş dönemindeki ürünlerde kullanılamaz. AB'de üretilip orada organik olarak satılan ambalajlı gıdada zorunludur. | Kontrol kuruluşunun kod numarası ve tarımsal hammaddenin yetiştiği yer ("EU Agriculture" ya da "non-EU Agriculture") |
| USDA Organic | "100 percent organic" ibaresi tüm içeriklerin, "organic" ibaresi içeriklerin en az %95'inin organik olduğunu gösterir (tuz ve su hariç). En az %70 organik içerikli "made with organic" ürünlerde logo kullanılamaz. | Etiketteki organik ifadesinin bu kategorilerden hangisine ait olduğu |
Türkiye'de satılan ithal organik ürünlerde de Türkçe etiket bilgisi bulunmalıdır. Ambalajda yabancı bir organik logo görmeniz, Türkçe etiketteki bilgileri kontrol etme ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Organik ürün ne değildir?
Bakanlık, "%100 doğal" ya da "hormonsuz" gibi ifadelerin tek başına organik ürün anlamına gelmediğini özellikle vurgular. Benzer şekilde "köy ürünü", "katkısız" ya da "ev yapımı" ifadeleri de bir sertifikayı göstermez. Bu ifadelerin yasal karşılıklarını organik gıda ile doğal gıda arasındaki fark yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Organik sertifika, ürünün belirli kurallarla üretildiğini ve bu sürecin bağımsız bir kuruluşça denetlendiğini gösterir; ürünün sağlık üzerindeki etkisine dair bir vaat taşımaz. Organik ürünlerin besin değeri konusundaki bilimsel tartışmayı organik sebze ve meyve alırken dikkat edilecekler yazısında özetledik. Organik alışverişe yeni başlıyorsanız organik bakliyatlar gibi her gün kullandığınız temel ürünlerden başlamak, etiket okumayı alışkanlık hâline getirmenin kolay bir yoludur.
Etiketteki bilgiyi doğrulamak
Etiketteki kod numarası ve sertifika numarası, ürünün kaydına ulaşabilmeniz için vardır. Bu bilgilerle sertifikayı nasıl sorgulayacağınızı, geçerlilik süresine ve kapsamına nasıl bakacağınızı organik ürün sertifikaları nasıl kontrol edilir yazımızda adım adım anlatıyoruz; etikette eksik ya da şüpheli bir bilgi gördüğünüzde nereye başvurabileceğiniz de o yazıda yer alıyor.
Sıkça sorulan sorular
Etikette yalnızca "organik" yazıyor ama logo yok, ne anlamalıyım?
Hazır ambalajlı organik gıdaların etiketinde Organik Ürün logosu ve yetkilendirilmiş kuruluşun kod numarası bulunmalıdır. Bu bilgiler yoksa ürünün organik olduğundan emin olamazsınız; satıcıdan sertifikayı göstermesini isteyin.
"Ekolojik" ya da "biyolojik" yazan ürünler organik mi?
Bakanlık bu üç kelimeyi eş anlamlı kabul eder. Bu ifadeleri taşıyan bir ürün de aynı kurallara tabidir; etiketinde logo ve kuruluş bilgileri aranmalıdır.
Geçiş süreci ürünü organik ürün sayılır mı?
Hayır. Geçiş süreci ürünü, organik kurallarla yetiştirilen ama arazinin geçiş süresi henüz tamamlanmadığı için organik ürün sertifikası almamış bitkisel üründür. Etiketinde "Organik tarım geçiş süreci ürünüdür" ibaresi bulunur.
Organik sertifikayı kim verir?
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yetkilendirdiği kontrol ve sertifikasyon kuruluşları verir. Bakanlık bu kuruluşları yetkilendirir ve listesini yayımlar.
Kaynaklar
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı: Organik Tarım Genel Bilgiler
- 5262 sayılı Organik Tarım Kanunu (RG 03.12.2004, 25659)
- Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (RG 18.08.2010, 27676)
- Organik tarım yönetmeliği değişikliği (RG 24.05.2013, 28656), FAOLEX
- Organik tarım yönetmeliği değişikliği (RG 15.02.2014, 28914), FAOLEX
- Organik tarım yönetmeliği değişikliği (RG 22.07.2015, 29422), FAOLEX
- TGK Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu, Lexpera
- Avrupa Komisyonu: AB organik logosu
- USDA Agricultural Marketing Service: About Organic Labeling
