Organik ürün sertifikasını kontrol etmek için önce etikette yazan kontrol ve sertifikasyon kuruluşunun adını, kodunu ve sertifika numarasını not alın. Ardından bu kuruluşun Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yetkili kuruluşlar listesinde yer alıp almadığına bakın, son olarak da sertifikanın geçerlilik tarihini ve kapsadığı ürünleri inceleyin. Aşağıda bu adımları ve ithal ürünlerde izlemeniz gereken yolu tek tek anlatıyoruz.
Organik logonun ve etiketteki zorunlu bilgilerin ne anlama geldiğini merak ediyorsanız önce organik ürün nedir, sertifikalı organik nasıl anlaşılır yazımıza göz atabilirsiniz. Bu yazı etiketten sonraki adıma, yani doğrulamaya odaklanıyor.
1. Adım: Etiketten kuruluş ve sertifika bilgisini alın
Bakanlığa göre organik ürünün etiketinde yetkili kuruluşun adı, kodu ve logosu ile ürün sertifika numarası bulunmalıdır. Türkiye'de yetkilendirilen kuruluşların kodları "TR-OT-" ile başlayıp iki haneli bir sayıyla devam eder (TR-OT-01 gibi). Kuruluş adını, kodu ve sertifika numarasını bir kenara yazın ya da etiketin fotoğrafını çekin; sonraki adımların hepsi bu üç bilgiye dayanıyor.
Bilgileri not alırken tutarlılığa da bakın: kuruluş adı ile kodu birbirini tutmalı, sertifika numarası eksiksiz ve okunaklı olmalı. Organik kırmızı mercimek ya da organik tahin gibi paketli bir üründe bu bilgileri bulamıyorsanız almadan önce satıcıya sorun. Etiketteki statüye de göz atın; geçiş dönemindeki ürünler "Organik tarım geçiş süreci ürünüdür" ifadesiyle satılır.
2. Adım: Kuruluşun yetkili olup olmadığını kontrol edin
Organik tarım, Bakanlığın yetki verdiği kontrol ve sertifikasyon kuruluşlarıyla yapılan sözleşmelere dayanarak yürütülür. Bu kuruluşların listesi Bakanlığın "Yetkili Kuruluşlar (KSK)" sayfasında yayımlanır. Etikette gördüğünüz kodu bu listede arayın; kod ile kuruluş adı birbiriyle eşleşmelidir.
Listede yetkisi iptal edilen kuruluşlar da iptal tarihiyle birlikte belirtiliyor. Bu yüzden ürünün üretim tarihini de göz önünde bulundurun: yetkisi sonradan iptal edilen bir kuruluşun daha önce verdiği sertifikayla ilgili bir sorunuz varsa Bakanlığın il veya ilçe müdürlüğüne danışabilirsiniz.
3. Adım: OTBİS hakkında doğru bilinmesi gerekenler
Organik Tarım Bilgi Sistemi (OTBİS), Bakanlığın organik tarım faaliyetlerini kayıt altına almak ve izlenebilirliği sağlamak için kullandığı sistemdir. 2005'te kurulan sistemde üreticilerin bitkisel ve hayvansal faaliyetleri ile kontrol ve sertifikasyon işlemleri yer alır; veri girişini yetkili kuruluşlar ve Bakanlığın organik tarım birimleri yapar. Organik tarım destek ödemeleri de bu kayıtlar üzerinden yürütülür.
Tüketici açısından önemli nokta şu: Bakanlığın sayfalarında OTBİS kuruluşların ve Bakanlık birimlerinin kullandığı bir kayıt sistemi olarak tanımlanıyor; tüketicinin bu sistemde sertifika sorgulayabileceği bir ekrandan söz edilmiyor. Bakanlığın uygulama esaslarına göre kuruluşlara ve üreticilere ait bilgiler üçüncü kişilerle paylaşılamıyor; yalnızca ticari bilgi içermeyen genel veriler istatistik amacıyla paylaşılabiliyor. Bu nedenle doğrulamanın pratik yolu, sertifikanın kendisini satıcıdan istemek ve gerekirse belgeyi düzenleyen kuruluşa danışmaktır.
4. Adım: Sertifikanın üzerindeki alanları okuyun
Organik tarımda iki temel belge vardır: üreticinin ya da işletmenin sertifikalı olduğunu gösteren müteşebbis sertifikası ve belirli ürünler için düzenlenen ürün sertifikası. Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir kontrol kuruluşunun yayımladığı sertifikasyon kılavuzuna göre müteşebbis sertifikasında şu bilgiler yer alır:
| Sertifikadaki alan | Neye bakmalısınız? |
|---|---|
| Sertifika numarası | Etiketteki numarayla aynı mı? |
| Kuruluşun adı, adresi ve kodu | Bakanlık listesindeki bilgilerle eşleşiyor mu? |
| Müteşebbisin adı ve adresi | Etiketteki üretici ya da paketleyiciyle uyumlu mu? |
| Sertifikalı ürünlerin listesi ve geçerlilik dönemi | Aldığınız ürün listede var mı, belge hâlâ geçerli mi? |
| Sertifika kapsamındaki birimler | Üretim alanı, işleme ya da depolama birimleri belgede yer alıyor mu? |
| Faaliyet listesi | İşletme üretim mi, işleme mi, ticaret mi yapıyor? |
| Kontrol, sertifikasyon ve düzenleme tarihleri | Son denetim ne zaman yapılmış? |
Aynı kılavuza göre sertifikalar yıllık olarak yenilenir; her yıl yapılan kontrollerde belgenin devam edip etmeyeceği, değiştirilip değiştirilmeyeceği ya da iptal edilip edilmeyeceği değerlendirilir. Geçerlilik tarihi geçmiş bir belge, ürünün bugün de sertifikalı olduğunu göstermez. Ayrıca bir belge işletmeyi kapsasa bile o işletmenin ürettiği her ürünü kapsamayabilir; ürün listesine mutlaka bakın.
5. Adım: İthal ürünlerde ne yapmalı?
Türkiye'de satılan ithal organik ürünün etiketinde Türkçe bilgiler bulunmalıdır. Kontrol kuruluşunun kılavuzunda, ithal ürünlerin yurt içinde yeniden organik olarak sertifikalandırılması için ayrıca bir ithalat sertifikası düzenlendiği; bu süreçte karşı ülkenin ürün sertifikası, fatura ve gümrük beyannamesi gibi belgelerin istendiği belirtiliyor.
AB logolu ürünler
Ambalajda Avrupa Birliği organik logosu varsa Avrupa Komisyonu'nun TRACES sistemindeki herkese açık "Organic operator certificates" dizininde arama yapabilirsiniz. Dizinde üretici adı, ülke, kontrol kuruluşu, ürün kategorisi ve geçerlilik tarihine göre arama yapılabiliyor; sonuçlarda sertifikanın referansı, düzenlenme ve bitiş tarihleri görüntüleniyor. AB'de kontrol kuruluşu kodları ülke kısaltmasıyla başlar; örneğin Litvanya'daki bir kuruluş LT-EKO-001 koduyla geçer ve dizinde bu kodla arama yapılabilir. Kontrol kuruluşlarına dair bilgiler ise Komisyonun Organik Tarım Bilgi Sistemi'nde (OFIS) yer alıyor.
USDA logolu ürünler
ABD'nin organik logosunu taşıyan ürünlerde ABD Tarım Bakanlığı'nın Organic Integrity Database adlı veri tabanı, sertifikalı işletmelerin durumunu doğrulamak için kullanılıyor.
Sertifika ile pestisit analiz raporu aynı şey değil
Bazı ürünlerde sertifikanın yanında bir de pestisit analiz raporu görürsünüz. İkisi farklı soruları yanıtlar. Sertifika, işletmenin ya da ürünün yetkili kuruluşun denetiminden geçip mevzuata uygun bulunduğunu gösterir; yani üretimden ambalaja kadar sürecin denetlendiğini anlatır. Analiz raporu ise belirli bir numunede belirli maddelerin aranıp bulunup bulunmadığını gösterir.
Bir analiz raporunu okurken şunlara bakın: raporu hangi laboratuvarın düzenlediği ve laboratuvarın akredite olup olmadığı (Türkiye'de akreditasyon TÜRKAK tarafından verilir), numunenin hangi partiye ait olduğu, analiz tarihi ve kaç maddenin tarandığı. Pestisitlerin ne olduğunu pestisit nedir yazımızda anlattık.
Sahiden Organik'te sertifika ve analiz belgesi bulunan ürünlerde belge ürün sayfasında yer alır. Organik bakliyatlar ya da organik nohut gibi ürünlerin sayfalarını incelerken belge bölümüne göz atabilir, genel bilgi için sertifikalar sayfamıza bakabilirsiniz.
Şüpheli bir durumla karşılaşırsanız
Etiketteki bilgiler eksikse, kuruluş Bakanlık listesinde yoksa ya da sertifikanın geçerliliğinden şüphe ediyorsanız etiket bilgileri ve sertifika numarasıyla en yakın İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne başvurabilir ya da Alo 174 Gıda Hattı'nı arayabilirsiniz. Bakanlığın uygulama esaslarına göre şüphe ya da şikâyet hâlinde ek denetim yapılabiliyor.
Sıkça sorulan sorular
OTBİS üzerinden sertifika sorgulayabilir miyim?
Bakanlığın sayfalarında OTBİS, kuruluşların ve Bakanlık birimlerinin kullandığı bir kayıt sistemi olarak tanımlanıyor; tüketiciye açık bir sorgu ekranından söz edilmiyor. Sertifikayı satıcıdan isteyip belgeyi düzenleyen kuruluşa danışabilirsiniz.
Kuruluş kodu nasıl görünür?
Türkiye'de Bakanlıkça yetkilendirilen kuruluşların kodları "TR-OT-" ile başlar ve iki haneli bir sayıyla devam eder. AB'de ise kod ülke kısaltmasıyla başlar.
Sertifikanın süresi dolmuşsa ne anlama gelir?
Sertifikalar yıllık yenilenir. Süresi dolmuş bir belge tek başına ürünün bugün sertifikalı olduğunu göstermez; satıcıdan güncel belgeyi isteyin.
Pestisit analiz raporu sertifikanın yerine geçer mi?
Geçmez. Sertifika üretim sürecinin denetlendiğini, analiz raporu ise belirli bir numunede belirli maddelerin aranıp aranmadığını gösterir. İkisi birbirini tamamlar.
Kaynaklar
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Organik Tarım Genel Bilgiler
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Yetkili Kontrol ve Sertifikasyon Kuruluşları (KSK)
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Organik Tarım Yürütme ve İzleme
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Organik Tarım Bilgi Sistemi (OTBİS) Eğitimi (2015)
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – OTBİS Eğitimi Düzenlendi (2022)
- Control Union – Organik Tarım Sertifikasyon Süreci Kılavuzu
- Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (Resmî Gazete, 18.08.2010, sayı 27676)
- European Commission – The organic control system
- European Commission TRACES – Organic operator certificates
- Ekoagros – Certificates (TRACES ve USDA sorgu açıklaması)
- CCOF – USDA Organic Integrity Database
- TÜRKAK akreditasyon sertifikası örneği – Ordu Arıcılık Araştırma Enstitüsü Laboratuvarı
