Organik kahvaltılık ürünler; zeytin, bal, pekmez, tahin, reçel, peynir, yumurta, ekmek ve taze sebze gibi kahvaltı sofrasına gelen ürünlerin sertifikalı organik üretimden gelen hâlleridir. Bir ürünü organik yapan şey adı ya da görünüşü değil, etiketindeki organik logo, kontrol ve sertifikasyon kuruluşunun adı ile kodu ve sertifika numarasıdır. Aşağıda her ürün grubunda neye bakmanız gerektiğini ve birkaç pratik kahvaltı tabağı önerisini bulabilirsiniz.
Ortak kural: önce etikete bakın
Tarım ve Orman Bakanlığı, organik ürün etiketinde ürün adı ve sertifika statüsü, Organik Tarım Logosu, yetkili kuruluşun adı, kodu ve logosu ile ürün sertifika numarasının bulunması gerektiğini belirtiyor. Bakanlık ayrıca "%100 doğal", "hakiki" ya da "köy ürünü" gibi ifadelerin tek başına bir ürünün organik olduğunu göstermediğini vurguluyor. Bu kural kahvaltılığın her kalemi için geçerli: ister kavanoz bal alın ister paket zeytin.
Etiketteki bilgilerin ne anlama geldiğini sertifikalı organik ürün nasıl anlaşılır yazısında, sertifikayı adım adım nasıl doğrulayacağınızı ise organik ürün sertifikaları nasıl kontrol edilir rehberinde anlattık.
Zeytin ve zeytinyağı
Zeytin, kahvaltı tabağının en sabit üyelerinden biri. Organik zeytinde de üretimden ambalaja kadar her aşama yetkili kuruluşun denetiminden geçer. Kahvaltı için organik siyah zeytin ve organik yeşil zeytin klasik seçeneklerdir; ekmeğe sürmek için organik zeytin ezmesi de iyi bir alternatif.
Zeytinyağında ise "organik" ile "kalite sınıfı" iki ayrı bilgidir. Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği'ne göre:
- Natürel sızma zeytinyağı: Serbest yağ asitliği, oleik asit cinsinden 100 gramda en fazla 0,8 gramdır.
- Natürel birinci zeytinyağı: Bu sınır 100 gramda en fazla 2,0 gramdır.
- Riviera zeytinyağı: Rafine zeytinyağı ile doğrudan tüketime uygun natürel zeytinyağlarının karışımıdır.
Yani bir yağ natürel sızma olup organik olmayabilir; organik bir yağ da farklı bir sınıfta yer alabilir. Etikette hem sınıfı hem de organik sertifika bilgisini ayrı ayrı kontrol edin.
Bal
Organik balda yalnızca kavanozdaki ürün değil, arıcılığın kendisi de denetlenir: kovanların konumu, arıların beslenmesi ve hastalıklarla mücadelede kullanılabilecek maddeler yönetmelikle belirlenmiştir. Kavanozda kristalleşme görmeniz ise bir sorun işareti değildir; Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği, balın akışkan olabileceği gibi kısmen ya da tamamen kristalize de olabileceğini kabul eder. Ayrıntıları organik bal nasıl anlaşılır yazımızda bulabilirsiniz.
Kahvaltıda organik çiçek balı ile organik kestane balı arasında seçim yapabilirsiniz. İkisi farklı bitki kaynaklarından geldiği için renkleri ve tatları da birbirinden ayrılır; denemeden karar vermek zor.
Pekmez
Pekmez; üzüm, dut ya da keçiboynuzu gibi meyvelerden elde edilen koyu kıvamlı, geleneksel bir kahvaltılıktır. Türk Gıda Kodeksi Üzüm Pekmezi Tebliği üzüm pekmezini, fermente olmamış taze üzüm ya da kuru üzüm ekstraktının asitliği azaltılıp durultulduktan sonra açık kapta veya vakum altında koyulaştırılmasıyla elde edilen ürün olarak tanımlar. Aynı tebliğe göre:
- Üzüm pekmezinde katkı maddesi ve aroma verici kullanılamaz.
- Ticari glikoz, fruktoz ve benzeri şekerlerle seyreltilen ya da çoğaltılan ürünler pekmez adıyla satılamaz.
- Etikette ürünün tatlı mı ekşi mi olduğu belirtilir.
Üzüm pekmezinin yanında organik dut pekmezi ve keçiboynuzu pekmezi de kahvaltıda sık tercih edilir. Hangisini alırsanız alın, içindekiler listesini ve organik sertifika bilgisini okuyun.
Tahin
Türk Gıda Kodeksi Tahin Tebliği'ne göre tahin, susam tohumlarının kabukları ayrıldıktan ve fırında kurutulup kavrulduktan sonra değirmende ezilmesiyle elde edilir. Tebliğ tahinde renklendirici, tatlandırıcı ve aroma verici kullanılmasına izin vermez. Organik tahinde buna ek olarak susamın organik üretimden gelmesi ve işlemenin sertifikalı bir tesiste yapılması gerekir.
Tahini pekmezle karıştırmak kahvaltının bilinen ikililerinden biri. Organik tahin alırken de etikette tahinin içeriğine ve organik sertifika bilgisine bakmayı unutmayın.
Reçel ve marmelat
Reçelin temel bileşenleri meyve ve şekerdir. Organik reçel seçerken önce içindekiler listesini okuyun ve hangi bileşenlerin organik olduğunu kontrol edin; etikette organik logo ve kuruluş bilgisi de yer almalıdır. Ekşimsi bir tat sevenler organik vişne reçeli, daha yumuşak tat arayanlar kayısı ya da çilek reçeli deneyebilir.
Peynir ve yumurta
Yumurtada kabuğun üzerindeki kodun ilk rakamı yetiştirme şeklini gösterir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın açıklamasına göre:
- 0: Organik üretim. Tavuklar organik yemle beslenir, dış alana erişebilir ve işletme sertifikalıdır.
- 1: Serbest gezen tavuk.
- 2: Kümeste kafessiz yetiştiricilik.
- 3: Kafesli yetiştiricilik.
Bakanlık "4" diye bir kodun bulunmadığını da belirtiyor. Peynirde ise diğer organik ürünlerde olduğu gibi etikette organik logo, kuruluşun adı ile kodu ve sertifika numarası aranır. "Köy peyniri" ya da "doğal" yazması tek başına organik olduğu anlamına gelmez.
Ekmek ve taze sebzeler
Kahvaltı tabağını tamamlayan ekmek ve sebzeler de organik olarak bulunabilir. Ekşi mayalı organik ekmekler ve domates, salatalık, roka, maydanoz gibi taze ürünler tabağın renkli tarafını oluşturur. Yeşillik seçeneklerini organik tarla yeşilleri kategorisinde bulabilirsiniz. Taze ürünlerde mevsimi takip etmek hem tat hem fiyat açısından fark yaratır; hangi ayda neyin yetiştiğini mevsim takvimi yazımızda listeledik.
Alışverişte kısa kontrol listesi
- Etikette Organik Tarım Logosu var mı?
- Kontrol ve sertifikasyon kuruluşunun adı, kodu ve ürün sertifika numarası yazıyor mu?
- Zeytinyağında kalite sınıfı (natürel sızma, natürel birinci, riviera) ile organik bilgisi ayrı ayrı belirtilmiş mi?
- Pekmez, tahin ve reçelde içindekiler listesini okudunuz mu?
- Yumurtada kodun ilk rakamı 0 mı?
- Belgeye ulaşabiliyor musunuz? Sahiden Organik'te sertifika ve analiz belgesi bulunan ürünlerde belge ürün sayfasında yer alır.
Kahvaltı tabağı önerileri
Organik kahvaltılıklarla hazırlayabileceğiniz birkaç tabak fikri:
- Klasik tabak: Siyah ve yeşil zeytin, peynir, haşlanmış yumurta, domates, salatalık ve ekşi mayalı ekmek.
- Tatlı ağırlıklı tabak: Tahin-pekmez karışımı, bir kaşık bal, reçel, iç ceviz ve kuru incir.
- Yeşil ağırlıklı tabak: Zeytin ezmesi, roka, maydanoz, taze soğan, domates ve yumurta.
- Hafta sonu tabağı: Fırında sebzeli yumurta, zeytin, peynir, iki çeşit reçel ve yanında filtre kahve.
%15
%15
%15Sıkça sorulan sorular
Organik kahvaltılığı etiketten nasıl ayırt ederim?
Etikette Organik Tarım Logosu, yetkili kontrol ve sertifikasyon kuruluşunun adı, kodu ve logosu ile ürün sertifika numarası bulunmalıdır. "Doğal" ya da "köy ürünü" gibi ifadeler bunların yerini tutmaz.
Kristalleşen bal bozulmuş mudur?
Hayır. Bal Tebliği kristalize balı kabul eder; kristalleşme balın doğal bir özelliğidir. Akışkan hâle getirmek isterseniz kavanozu sıcaklığı 40 °C'yi aşmayan ılık su banyosunda bekletebilirsiniz.
Natürel sızma zeytinyağı organik demek midir?
Değildir. "Natürel sızma" serbest yağ asitliğine dayanan bir kalite sınıfıdır. Ürünün organik olup olmadığını etiketteki organik logo ve sertifika bilgisi gösterir.
Yumurtadaki 0 kodu ne anlama gelir?
Kodun ilk rakamı olan 0, yumurtanın organik üretimden geldiğini gösterir. 1 serbest gezen, 2 kümeste kafessiz, 3 kafesli yetiştiriciliği ifade eder.
Kaynaklar
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Organik Tarım Genel Bilgiler
- Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (Tebliğ No: 2017/26)
- Türk Gıda Kodeksi Üzüm Pekmezi Tebliği (Tebliğ No: 2017/8) – İstanbul İl Tarım ve Orman Müdürlüğü
- Türk Gıda Kodeksi Tahin Tebliği (Tebliğ No: 2015/27)
- Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7) metni
- Trabzon Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğü – Haber Bülteni (balın kristalleşmesi)
- Dünya – Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yumurta kodları açıklaması
